OIB: šta je hrvatski identifikacioni broj i kako ga dobijate

Čim steknete hrvatsko državljanstvo, u skoro svakom obrascu dočekaće vas polje „OIB“. Reč je o hrvatskom osobnom identifikacijskom broju – trajnoj oznaci po kojoj vas hrvatski organi vode u svojim evidencijama. U ovom tekstu objašnjavamo šta je OIB, ko ga dodeljuje, kako ga dobija novi hrvatski državljanin koji živi u Srbiji, kako da saznate svoj broj i šta OIB nije. Tamo gde zvaničan izvor ne daje odgovor, to jasno kažemo.

Šta je OIB

Prema članu 2. Zakona o osobnom identifikacijskom broju (NN 60/08), OIB je „stalna identifikacijska oznaka“ koju državni organi koriste u službenim evidencijama, u svakodnevnom radu i pri razmeni podataka. Primena je počela 1. januara 2009. godine.

Ima 11 cifara: deset je određeno slučajnim odabirom i ne sadrži nikakav podatak o vama, a jedanaesta je kontrolni broj (član 3. Zakona).
Jedinstven je i nepromenljiv: zakon ga opisuje kao „jedinstven, nekazujući, nepromjenjiv i neponovljiv“ (član 4). Porezna uprava navodi da se jednom dodeljen OIB ne menja bez obzira na promenu imena, prezimena ili adrese.
Dodeljuje ga Ministarstvo financija – Porezna uprava, po službenoj dužnosti, na osnovu podataka organa koji vode službene evidencije (član 8. Zakona).

Porezna uprava navodi i da se poreznim brojem za potrebe oporezivanja smatra upravo OIB – u Hrvatskoj, dakle, ne postoji poseban „poreski broj“ pored njega.

OIB, MBG i srpski JMBG nisu isto

U starijim hrvatskim dokumentima možete naići na MBG (matični broj građana). Porezna uprava navodi da je 4. februara 2023. prestalo određivanje MBG-a i da ga je OIB u potpunosti zamenio. Ključna razlika po zvaničnom objašnjenju: OIB „nije kazujući broj kao MBG“, odnosno iz njega se ne može pročitati ništa o osobi.

Srpski JMBG je broj iz srpskih evidencija, a OIB dodeljuje hrvatska Porezna uprava – jedan ne zamenjuje drugi. U hrvatske obrasce upisujete OIB.

Kako hrvatski državljanin dobija OIB

Po propisima, hrvatski državljanin ne podnosi poseban zahtev: OIB se dodeljuje po službenoj dužnosti, na osnovu upisa. Član 8. stav 2. Zakona propisuje da se hrvatskim državljanima OIB određuje i dodeljuje na osnovu podataka o upisu u maticu rođenih, a za one koji nisu upisani u maticu rođenih – na osnovu podataka o upisu u knjigu državljana. Porezna uprava to sažima ovako: dodela ide „upisom činjenice rođenja u maticu rođenih, odnosno upisom državljanstva u knjigu državljana“, a OIB dobijaju „hrvatski državljani rođenjem odnosno stjecanjem hrvatskog državljanstva“.

Pravilnik o osobnom identifikacijskom broju kao „prvi upis“ izričito navodi i „upis stjecanja hrvatskog državljanstva odnosno naknadni upis u knjigu državljana“. Organ koji obavlja prvi upis podatke šalje Poreznoj upravi (član 7. Pravilnika), a potvrda o OIB-u se, prema članu 12. Pravilnika, dostavlja preko tog organa. Zakon u članu 10. za dostavu potvrde ostavlja rok od najviše 30 dana od dodele broja.

Porezna uprava navodi i da OIB treba stranoj fizičkoj osobi koja „traži hrvatsko državljanstvo“ i da se ona u tom slučaju obraća Ministarstvu unutarnjih poslova, a ne Poreznoj upravi. Moguće je, dakle, da vam je broj određen već tokom postupka; kako to izgleda kada se zahtev predaje preko konzulata, zvanične stranice ne objašnjavaju.

U praksi to znači da broj ne tražite sami, nego ga dobijate uz upis. Ako vam posle upisa u knjigu državljana niko nije saopštio OIB, pitajte konzularni ured preko kog ste predali zahtev. Ceo tok postupka opisan je na stranici Procedura.

Ako OIB nemate: zahtev Poreznoj upravi

Za slučajeve kada broj nije dodeljen, član 13. Zakona predviđa da će ga Porezna uprava odrediti naknadno. Porezna uprava navodi da hrvatski državljani koji žive u inostranstvu, a nemaju OIB, podnose:

obrazac „Zahtjev za određivanjem i dodjeljivanjem OIB-a“;
identifikacioni dokument (osobna iskaznica ili putovnica);
domovnicu – za državljane koji su državljanstvo stekli pre 1. januara 2009, a nisu dobili OIB;
dokumentaciju koja je sadržajno istovetna dokumentima upisanim u matičnim knjigama Republike Hrvatske;
punomoć, po potrebi.

Obrazac se preuzima sa sajta Porezne uprave. Prema uputstvu na samom obrascu, podnosi se mesno nadležnoj ispostavi Porezne uprave; za hrvatskog državljanina bez prebivališta u Hrvatskoj nadležna je ispostava prema mestu gde je nastao povod za praćenje, a ako se nadležnost ne može utvrditi – Porezna uprava, Područni ured Zagreb. Pravilnik (član 14) predviđa ličnu predaju uz isprave kojima potvrđujete podatke.

Preko konzulata? Na sajtu Ministarstva vanjskih i europskih poslova pojedina predstavništva među konzularnim obrascima objavljuju i „Zahtjev za izdavanje OIB-a“ (na primer Veleposlanstvo u Australiji), a Generalni konzulat u Mississaugi navodi da se određivanje OIB-a može zatražiti preko njega. Za Beograd i Suboticu takvu izričitu objavu nismo pronašli, pa pre dolaska pitajte konzularni ured da li zahtev prima i šta treba poneti. Termin se zakazuje na Hrvatskom konzularnom portalu (konzularniportal.mvep.hr) (vidite vodič za zakazivanje termina).

Za pitanja o OIB-u Porezna uprava upućuje na nadležnu ispostavu ili na adresu oib@porezna-uprava.hr. Predaju zahteva e-poštom pominje samo kao izuzetak za penzionere u inostranstvu koji primaju hrvatsku penziju.

Koliko košta

Ništa. Član 54. Pravilnika o osobnom identifikacijskom broju glasi: „Za određivanje i dodjeljivanje osobnoga identifikacijskog broja te za izdavanje Potvrde obvezniku broja ne naplaćuje se naknada.“ Ako vam neko naplaćuje „izdavanje OIB-a“, plaćate njegovu uslugu, a ne državnu taksu. Ostale troškove vidite na stranici Troškovi.

Potvrda o OIB-u i kako da saznate svoj broj

Dodeljeni broj upisuje se u potvrdu o OIB-u, koja po članu 9. Zakona ima značenje javne isprave. Porezna uprava precizira da je izdaje ona i da potvrda „ne služi kao identifikacijska isprava već dokaz o OIB-u“ – uz nju i dalje pokazujete pasoš ili osobnu iskaznicu.

Ako potvrdu nemate pri ruci, broj možete saznati na više načina:

u putovnici – Zakon o putnim ispravama propisuje da obrazac putovnice sadrži prostor za upis OIB-a;
preko servisa „Uvid u podatke o osobnom identifikacijskom broju“ na sajtu Porezne uprave;
traženjem uverenja u Poreznoj upravi;
preko usluge „Moj OIB“ u sistemu e-Građani, koja prikazuje vaše podatke iz evidencije OIB-a (sistemu e-Građani pristupa se „vjerodajnicom“, odnosno elektronskim sredstvom za prijavu).

Za šta vam OIB treba

Po članu 6. Zakona, OIB ste dužni da navodite na svim prijavama i podnescima kojima se obraćate državnim organima i drugim korisnicima broja, kao i u poslovima platnog prometa. Porezna uprava, nabrajajući kada je OIB potreban stranoj fizičkoj osobi, konkretno pominje sledeće situacije – iste one u kojima će broj tražiti i od vas:

sticanje nekretnina ili hartija od vrednosti;
otvaranje računa u banci;
osnivanje privrednog društva;
upis u bilo koji službeni registar o osobama i imovini u Hrvatskoj;
sticanje statusa poreskog obveznika.

Šta tačno traži određena banka ili poslodavac, pitajte njih. Spisak papira za zahtev za državljanstvo je na stranici Dokumenta.

Da li OIB znači da plaćate porez u Hrvatskoj

U propisima o OIB-u koje smo pregledali nismo našli odredbu koja poresku obavezu vezuje za samo posedovanje broja. OIB je po zakonu identifikaciona oznaka, a Porezna uprava izričito navodi da postoje upisi u službene evidencije pri kojima strana osoba „ne postaje porezni obveznik“ (kao primere daje otvaranje bankovnog računa i osnivanje privrednog društva).

Porezna uprava objašnjava da se rezidentnost utvrđuje prema Opštem poreskom zakonu i ugovorima o izbegavanju dvostrukog oporezivanja, polazeći od prebivališta i uobičajenog boravišta. Prema odredbi koju Porezna uprava citira, prebivalište za poreske svrhe postoji tamo gde obveznik ima stan u vlasništvu ili posedu neprekidno najmanje 183 dana u jednoj ili dve kalendarske godine, a uobičajenim boravištem smatra se boravak od najmanje 183 dana.

To je samo opšti okvir, ne poreski savet. Ako u Hrvatskoj stičete nekretninu, prihod ili prijavljujete prebivalište, o svojim obavezama pitajte Poreznu upravu ili ovlašćenog poreskog savetnika.

Česte zabune

„Imam OIB, znači imam državljanstvo.“ Ne. OIB dobijaju i stranci kod kojih nastane „povod za praćenje“ – na primer kupovinom nekretnine ili otvaranjem računa. Državljanstvo se dokazuje važećom osobnom iskaznicom, putovnicom ili domovnicom, a ne potvrdom o OIB-u.
„Posle državljanstva dobiću novi OIB.“ Ne. Ako ste OIB dobili ranije kao stranac, on ostaje isti i kada steknete državljanstvo – Porezna uprava navodi da se broj ne menja bez obzira na promenu podataka na osnovu kojih je dodeljen.
Dva OIB-a. Porezna uprava navodi da su takve situacije izuzetno retke, ali da se mogu dogoditi hrvatskim državljanima koji dugo žive u inostranstvu: ako su u međuvremenu promenili ime ili prezime, a zahtev podnesu sa stranim pasošem i ne navedu hrvatsko državljanstvo, mogu dobiti drugi broj. Zato u zahtevu uvek navedite da ste hrvatski državljanin. Ako se to ipak desi, važi prvi dodeljeni broj, a kasniji Porezna uprava poništava rešenjem (član 11. Zakona).

Izvori

Napomena: ovaj tekst je informativan i nije pravni ni poreski savet; sajt nije zvanična stranica nijednog državnog organa. Propisi i takse se menjaju — pre predaje proverite kod nadležnog organa.